Γιάννης Ρίτσος - Ἐπιτάφιος (ἀποσπάσματα)

Του Μανόλη Δοριάκη*

Της αστραπής και της βροντής η Κρήτη

και των κελαϊδισμών και των αγώνων

των αιμάτων και των τροπαίων η Κρήτη

των τυράννων ακοίμητη φοβέρα η Κρήτη

Κ. ΠΑΛΑΜΑΣ

Ενα ταπεινό αφιέρωμα, ένας μικρός φόρος τιμής, στην ιερή μνήμη όλων των γνωστών και αγνώστων ηρώων της Κρήτης ας είναι το κείμενό μου αυτό στη φετινή επέτειο της Ένωσης της Κρήτης με τη μητέρα Ελλάδα.

Γιατί η αναδρομή στα μεγάλα ιστορικά γεγονότα της φυλής μας και η υπόμνησή τους αποτελεί ιερό καθήκον μας όχι μονάχα προς τους προγόνους μας που έδρασαν τότε, αλλά πολύ περισσότερο προς τους νέους μας που πρέπει να τα γνωρίζουν, να παραδειγματίζονται και νʼαναβαπτίζονται μέσα στα ιερά Νάματα και στα εθνικά ιδεώδη της φυλής μας.

Μια τέτοια εθνική υπόμνηση θα προσπαθήσω σήμερα να κάνω φέρνοντας στη μνήμη μας στιγμές από τη ζωή και την ιστορία του δοξασμένου νησιού μας από τις οποίες αναδύεται ένα πληθος από εθνικά διδάγματα που θα φωτίζουν πάντα τους ανθρώπους στο δρόμο της τιμής και του καθήκοντος, στο δρόμο του χρέους για την κατάκτηση του πιο πολύτιμου ανθρώπινου αγαθού, της ελευθερίας.

Στιγμές από τη ζωή και την ιστορία της Κρήτης μας, χωρίς να σημαίνει τούτο παραγνώριση της μεγάλης προσφοράς κάθε τόπου και κάθε Έλληνα σε κάθε εθνική υπόθεση κάθε εποχής, αλλά μια τιμητική διάκριση στους αγώνες της Κρήτης που δυστυχώς την ιστορία της ελάχιστα γνωρίζουν όχι μονάχα οι άλλοι Έλληνες, αλλά κι εμείς οι ίδιοι που γεννηθήκαμε και μεγαλώσαμε σʼαυτό τον τόπο κι έχουμε το μεγάλο προνόμιο να είμαστε Κρητικοί.

Ας αφήσουμε λοιπόν τη σκέψη μας να πετάξει νοερά πίσω εκεί που η ιστορία ντύνεται τη μαγεία του θρύλου και παίρνει τη γοητεία του παραμυθιού, του μεγάλου εκείνου κρητικού παραμυθιού, που το χρειαζόμαστε όλοι μικροί και μεγάλοι, για νʼαντλούμε αισιοδοξία εμείς οι ώριμοι και να μαγεύονται και νʼανδρειεύουν τα παιδιά και να ζούμε όλοι μαζί τις πιο πικρές, αλλά και τις πιο φωτεινές, τις πιο δοξασμένες ώρες της φυλής μας.

Εδώ γεννήθηκε κι ανατράφηκε ο Κρητογενής Δίας, ο πατέρας Θεών και ανθρώπων. Εδώ όπως λέει η παράδοση, η μητέρα Ρέα, σε μια σπηλιά της Ίδης ζήτησε να διαφυλάξει το καρπό της μητρότητας της από τις ανθρωποφαγικές διαθέσεις του πατέρα Κρόνου. Μια κατσίκα που τʼόνομά της έμεινε συνώνυμο με τον πλούτο, η Αμάλθεια, ανέλαβε τη διατροφή του θείου βρέφους, που επρόκειτο να βασιλεύσει χιλιάδες χρόνια στις ψυχές των Ελλήνων.

Οι Κρήτες -Κουρήτες- Ιερρείς της Ρέας χορεύοντας ένα οργιαστικό πυρρίχιο γύρω από το βρέφος εξουδετέρωναν τα κλαψίματα του για να μη φθάνουν στʼαυτιά του Κρόνου.

Κι όταν αργότερα ο ερωτευμένος Θεός παρουσιάσθηκε με μορφή λαμπρού ταύρου στη νεαρά Ευρώπη στα μικρασιατικά παράλια και την πλάνεψε με την αρωματισμένη ανάσα του, στην Κρήτη την έφερε για να την κάνει μητέρα χαρίζοντας στην Κρήτη τον όμορφο αυτό καρπό του μεγάλου του έρωτα, το σοφό Μίνωα και σʼολόκληρη την Ηπειρο μας το όνομα Ευρώπη που το διατηρεί ακόμα και σήμερα.

Τότε στο νησί μας, με βασιλιά το σοφό Μίνωα, αναπτύσσεται ο λαμπρός Μινωικός Πολιτισμός, ο πιο μοντέρνος απʼόλους τους αρχαίους πολιτισμούς και η Κρήτη γίνεται το λίκνο και η μήτρα του αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού, ο πατέρας και ο παππούς του μεγάλου Ευρωπαϊκού Πολιτισμού.

3.500 χρόνια πριν από σήμερα άνθισε στην Κρήτη ένας πολιτισμός που στις γενικές του εκδηλώσεις βρίσκεται κοντά στο σύγχρονο πολιτισμό. Οι ανέσεις της ζωής, τα λουτρά, τʼαποχετευτικά έργα, τα συστήματα θέρμανσης και αερισμού, η ψυχαγωγία και η μόδα, όλα διακρίνονται, για κάτι το ιδιαίτερο που τα πλησιάζει στη σύγχρονη ζωή. Είχε δίκιο λοιπόν να λέει ένας Γάλλος σοφός, πως η γυναίκα της Κνωσού γνώρισε τόσες ανέσεις που ούτε να τις φανταστεί δεν μπορούσε μια βασσίλισσα των Βερσαλλιών.

Τότε κτίστηκαν τα περίφημα ανάκτορα της Κνωσού και της Φαιστού και των άλλων πόλεων της εκατοντούπολης Κρήτης κι ακούστηκαν μέσα σʼαυτά λόγια κι έγιναν πράξεις και καταστρώθηκαν σχέδια που επηρέασαν την εξέλιξη όλου του κόσμου.

Ατείχιστα ανάκτορα, γιατί ο Γίγας Τάλως (σύμβολο κι αυτός της μεγάλης υλικής και πνευματικής Κρητικής δύναμης), ένας χάλκινος άνθρωπος που τον είχε φτιάξει ο Ήφαιστος, τρεις φορές την ημέρα πετούσε γύρω από την Κρήτη ακοίμητος φρουρός της κι έλιωνε μέσα στο μπρούτζινο πυρακτωμένο στήθος του, τον καθένα που θα τολμούσε να παραβιάσει τα υγρά σύνορα του ευτυχισμένου νησιού.

Τα Κρητικά καράβια διασχίζουν όλες τις θάλασσες, μεταφέροντας παντού τα κρητικά προϊόντα και η θαλασσοκράτειρα Κρήτη επιβάλλεται σʼόλόκληρη τη Μεσόγειο με τη δύναμη της, το πνεύμα της, και την ακμή της. Γι΄νεται το νησί των Μακάρων. Απʼεδώ έρχονται να πάρουν τους νόμους τους ο Λυκούργος για τους Σπαρτιάτες και ο Σόλωνας για τους Αθηναίους.

Από τις ακτές της για πρώτη φορά ο άνθρωπος σκέπτεται να πετάξει και να κατακτήσει το διάστημα (ας θυμηθούμε το μύθο του Δαιδάλου και του Ικάρου).

Από τον Μεσαρίτικο κάμπο ξεκίνησε η Δήμητρα για να διδάξει στην Ελευσίνα την καλλιέργεια των σιτηρών και από τις πανάρχαιες κρητικές ελιές παίρνει η Αθηνά για να φυτέψει στην Ακρόπολη. Εδώ πρώτα λατρεύτηκαν η Άρτεμη και η Θεά Μητέρα τις οποίες δόξασε αργότερα ο Όλυμπος.

Κρήτες δημιουργούν το Μαντείο των Δελφών και οι Κρήτες Χερσίφρων και ο γιος του Μεταγενής κτίζουν τον περίφημο ναό της Άρτεμης στην Έφεσο.

Κρήτες ιδρύουν τη Σχολή Δαιδαλιδών, το μεγαλύτερο εργαστήριο γλυπτικής στην Πελοπόννησο. Ο σοφός Επιμενίδης καλείται στην Αθήνα για να εξιλεώσει την πόλη από το Κυλώνειο Άγος και ο Θαλήτας στη Σπάρτη για να την απαλλάξει από τον καταστρεπτικό λοιμό.

Στον Τρωικό Πόλεμο ο Ιδομενέας πολεμά μαζί με τους άλλους Έλληνες για την τιμή της Ελλάδας και ο Όμηυρος εξαίρει τα κατορθώματά του για την εκπόρθηση της Τροίας.

Στις εκστρατείες του μεγάλου στρατηλάτη και εκπολιτιστή Μεγάλου Αλεξάνδρου η Κρήτη συμμετέχει με το στόλο της υπό τον ξακουστό ναύαρχό της Νέαρχο.

Τα χρόνια όμως περνούν και η δόξα της Κρήτης, των Αθηνών και του Μεγάλου Αλεξάνδρου διαδέχεται η κοσμοκρατορία της Ρώμης. Και η Κρήτη ύστερα από τόσων αιώνων ζωή και πολιτισμό υποτάσσεται στους Ρωμαίους το 67 π.Χ.

Οι περισσότερες πόλεις της καταστρέφονται και αναρίθμητοι θησαυροί της μαζί με χιλιάδες αιχμαλώτους σύρονται στη Ρώμη από το Ρωμαίο εκπορθητή της Μέταλλο. Κατά τους χρόνους εκείνους το 45 μ.Χ. ο Απόστολος των Εθνών, Παύλος αναγκάζεται από μια τρομερή τρικυμία να βγει στους Καλούς Λιμένες.

Διδάσκει τη θρησκεία του γλυκού Ναζωραίου και ιδρύει μια απʼτις πρώτες Χριστιανικές εκκλησίες της Ευρώπης με πρώτον Επίσκοπο τον αγαπημένο μαθητή του Τίτο.

Από το 395 μέχρι το 823 μ.Χ. η Χριστιανική Κρήτη γίνεται επαρχία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Το 823 μ.Χ. κατακτούν την Κρήτη οι Σαρακηνοί, οι φοβεροί κουρσάροι, που την ερημώνουν. Καταστρέφουν τις πόλεις της, πουλούν τους κατοίκους της στα σκλαβοπάζαρα της Αφρικής και την κάνουν ορμητήριο για τις ληστείες τους.

Από την τρομερή αυτή πληγή σώζει την Κρήτη και ολόκληρη τη Μεσόγειο το 961 μ.Χ. ο Νικηφόρος Φωκάς, ο περίφημος στρατηγός του Βυζαντίου. Μια νέα εποχή ησυχίας και γαλήνης αρχίζει και διαρκεί μέχρι το 1204 που την καταλαμβάνουν οι Βενετοί και απʼαυτούς το 1669 οι Τούρκοι.

709 όλόκληρα χρόνια 1204-1913 η Κρήτη μένει ολομόναχη στη μέση του πελάγους, δίχως ελπίδα, δίχως βοηθό και πάλεψε σκληρά με πανίσχυρους τυράννους έχοντας τα μάτια πάντα στραμμένα και ανοιχτά προς στις σβησμένες Εστίες του Ελληνισμού.

Σε 1200 περίπου υπολογίζονται οι ένοπλες εξεγέρσεις της κατά τις οποίες οι ποταμοί των αιμάτων της δεν κατάφεραν να κάμψουν την αδάμαστη ψυχή της.

Το σύνθημα “Ελευθερία ή θάνατος”, έγινε αργότερα “Ένωση ή θάνατος” και η Ένωση ενίκησε το θάνατο την Κυριακή 1η Δεκεμβρίου 1913 την ημέρα που ο τότε βασιλιάς της Ελλάδας Κων/νος και ο Εθνάρχης Ελευθέριος Βενιζέλος ο δημιουργός της Μεγάλης Ελλάδας των πέντε θαλασσών και των δύο Ηπείρων, ύψωσαν στο φρούριο Φιρκά των Χανίων την Ελληνική Σημαία.

Ας ξαναπάρουμε σήμερα, έτσι για μνημόσυνο των χιλιάδων ηρωικών νεκρών μας, τον καυτό δρόμο της Κρήτης από τον χωρισμό μέχρι την Ένωση με βήματα όμως μεγάλα πατώντας μονάχα στα μεγάλα γεγονότα. Να θυμηθούμε:

27 φορές επαναστατουν οι Κρήτες εναντίον των Βενετών. Οι Βενετοί όμως κτίζουν ονομαστά Κάστρα και οχυρώνουν όλες τις πόλεις και καταπνίγουν όλες τις επαναστάσεις στο αίμα.

Απελπισμένη η Κρήτη ησυχάζει, αλλά δεν υποκύπτει και αρχίζει μια καινούργια μάχη για την πνευματική της ανάπτυξη και ελευθερία. Τα γράμματα και οι Τέχνες ακμάζουν.

Τότε γράφει ο Βιτσέντζος Κορνάρνος τον Ερωτόκριτο που αποτελεί ένα αληθινό ύμνο προς τον αγνό έρωτα, στην άδολη φιλία, στην ανδρεία και στη γενναιότητα. Τότε ο Χορτάτσης την Ερωφίλη του. Τότε έζησε και ο Μεγάλος Κρητικός ζωγράφος Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, Ελ-Γκρέκο, που δόξασε την Κρήτη και την Ελλάδα ολόκληρη με το πινέλο του.

Στις 14 του Σεπτέμβρη του 1669 ύστερα από 22 χρόνια πολιορκίας που στοίχισε στους Τούρκους 130.000 νεκρούς, ο Μοροζίνης παραδίδει τα κλειδιά του Μεγάλου Κάστρου στον πορθητή Κιοπρουλού που εισέρχεται θριαμβευτής στην πόλη του Ηρακλείου και συμπληρώνει την κατάκτηση του θρυλικού νησιού.

Μια καινούργια σκλαβιά πιο φρικτή και πιο βάρβαρη από κάθε άλλη φορά αρχίζει. Ο βάρβαρος κατακτητής θέλει με κάθε τρόπο να εξοντώσει τον χριστιανικό και ελληνικό πληθυσμό του νησιού.

Εξαφανίζεται η ανθούσα τότε πνευματική πρόοδος. Οι περιουσίες αρπάζονται και διαμοιράζονται στους αγάδες. Επιβάλλονται φόροι βαρείς και δυσβάσταχτες αγγαρείες. Στρατολογούνται κοπέλες για τα χαρέμια των πασάδων και θεσπίζεται ο εξαναγκαστικός εξισλαμισμός κατοίκων.

Ο Ρεθύμνιος ποιητής Μαρίνος Τζάνε Μπουνιαλής θρηνεί τις συμφορές αυτές και λέγει:

“Κόπτεται η πέτρα με σχοινί,

το σίδερο σαπιέται.

Και χαρακώνει το νερό και

άνθρωπος καταλιέται.

Ζώα, πουλιά σκοτώνονται,

τα ψάρια κυνηγούσι,

λιοντάρια κι άγρια θηρία

με τέχνες και νικούσι”.

Αλλά ο περήφανος Κρητικός λαός και πάλι δεν δείλιασε. Σήκωσε το Σταυρό του μαρτυρίου και πήρε το δρόμο του Εθνικού Γολγοθά αλλά με πίστη στην ανάσταση.

Γνώριζε πολύ καλά πως όσα χρόνια κι αν περνούσαν, πάλι θαʼλιωναν τα χιόνια από τα φτερά του κρητικού αετού (Χαΐνη) του Κρητικού αγωνιστή που άφησε σπίτι, γυναίκα και παιδιά και φτερούγισε πάνω στις κορφές των κρητικών βουνών κι από κει ψηλά διασάλπιζε τον ακοίμητο πόθο για την ελευθερία του κρητικού λαού, χωρίς ποτέ νʼαφήσει ήσυχο το βάρβαρο κατακτητή να χαρεί το όμορφο νησί μας.

Θα χρειάζονταν τόμοι ολόκληροι αν σταματούσαμε σʼόλες τις επαναστάσεις, στις εξεγέρσεις, στα μαρτύρια και τους αγώνες των προγόνων μας στο διάστημα αυτό της μαύρης Τουρκικής σκλαβιάς.

Θα σταματήσουμε μονάχα στην Επανάσταση του 1770 και στις μεγάλες θυσίες της Κρήτης κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821, τότε που οι Κρητικοί πολέμησαν δέκα ολόκληρα χρόνια μέσα κι έξω από την Κρήτη, όπου βρέθηκαν ναυτικοί, πρόσφυγες, κληρικοί ένοπλοι, καλαμαράδες με τουφέκι.

Το 1770 οι Πελοποννήσιοι παρακινούμενοι από τη Ρωσία επαναστατούν. Ο Δασκαλογιάννης πιστεύοντας στις υποσχέσεις των Ορλώφ ξεσηκώνει τα Σφακιά και ολόκληρη την Κρήτη. Ολοι τότε πίστεψαν ότι “ήγγικε η ώρα” και πολέμησαν με ηρωισμό και αυταπάρνηση νικώντας τις διπλάσιες εχθρικές δυνάμεις. Αλλά οι Ρώσοι παρά τις υποσχέσεις τους δεν στείλανε στην Κρήτη ούτε ένα πολεμικό πλοίο, ούτε ένα ντουφέκι. Και η Επανάσταση υποκύπτει και ο θρυλικός αρχηγός της Δασκαλογιάννης γδάρθηκε ζωντανός στο Ηράκλειο με μαρτυρική καρτερικότητα χωρίς να ξεφύγει από το στόμα του ούτε μια λέξη, μέχρι που έγειρε το περήφανο κεφάλι του πάνω στην ανατριχιαστική άψυχη μάζα των αιματωμένων σαρκών του και παρέδωσε την άγια ψυχή του στο θεό και τʼόνομα του στην Ιστορία.

Η καταστροφή των Σφακίων και ο θάνατος του Δασκαλογιάννη χειροτέρεψαν πολύ τη θέση των Κρητικών. Δολοφονίες, αρπαγές, ατιμώσεις, ύβρεις βρισκότανε στην ημερήσια διάταξη. Κι όταν εξερράγη η Ελληνική Επανάσταση του 1821 η θέση της Κρήτης ήταν τρομερά απελπιστική. Οι περισσότεροι Κρητικοί είχαν σκοτωθεί και οι λίγοι που είχαν μείνει ήταν άοπλοι. 1200 ήταν όλα τα κρητικά τουφέκια, από τα οποία τα 800 τα είχαν οι Σφακιανοί κι έπρεπε μʼαυτά να αντιμετωπίσουν τους 125.000 κρητοτούρκους που βρίσκονταν πάνοπλοι πάνω στο νησί.

Ομως και πάλι οι Κρητικοί δε δείλιασαν κι όταν πληροφορήθηκαν ότι οι άλλοι Έλληνες σήκωσαν τη Σημαία του Σταυρού και κήρυξαν την ελευθερία, αμέσως μαζεύτηκαν στα Σφακιά και σʼάλλα Επαναστατικά Κέντρα κι αποφάσισαν να επαναστατήσουν μαζί με την άλλη Ελλάδα. Οι Τούρκοι εξεμάνησαν και χρησιμοποίησαν τα φοβερότερα μέτρα εκφοβισμού.

Στα Χανιά σφάξανε 400 χριστιανούς, τον Επίσκοπο Μελχισεδέκ και το δάσκαλο Καλλίνικο. Στο Ρέθυμνο 200 χριστιανούς και τον Επίσκοπο Περδικάρη, στη Σητεία 300 χριστιανούς και στο Μεγάλο Κάστρο το Μητροπολίτη Γεράσιμο και τους επισκόπους: Νεόφυτο, Ιωακείμ, Ιερόθεο, Ζαχαρία και 800 Χριστιανούς κατά τη νύχτα της 23-24 Ιουνίου 1821. Οι σφαγές αυτές εξερέθισαν τους Επαναστάτες και πολέμησαν με μεγαλύτερο πείσμα και παντού νίκησαν τους Τούρκους και τους έκλεισαν στα τρια μεγάλα Κάστρα.

Έμειναν όμως οι Κρητικοί αβοήθητοι.

Και ο σουλτάνος ζητά τη βοήθεια του Μεχμέτ - Αλή της Αιγύπτου που στέλνει στην Κρήτη το Χασάν-Πασά με 114 πλοία και 10.000 τακτικό στρατό και ιππικό. Ο Χασάν-Πασάς κατορθώνει να αποβιβαστεί στην Κρήτη, αλλά όχι και να την υποτάξει. Γιʼ αυτό στις 30 του Σεπτέμβρη του 1822 νέος αιγυπτιακός στρατός φτάνει στην Κρήτη.

Ενωμένος ο Τουρκοαιγυπτιακός στρατός ξεκινά από το Μεγάλο Κάστρο για να υποτάξει την Ανατολική Κρήτη. Τα γυναικόπαιδα φεύγουν στα βουνά και Επαναστάτες κτυπούν τον εχθρό στο Κράσι, στο Αβδού στο Μοχό και στην Κασταμονίτσα. Ο Χασάν-Πασάς όμως προχωρεί και απʼ όπου περνά καταστρέφει και λεηλατεί τα πάντα σφάζοντας και τον άμαχο πληθυσμό. Το Γενάρη του 1823 καταστρέφει το Λασίθι και προχωρεί στο Μεραμπέλλο. Στο σπήλαιο της Μιλάτου - το φλεβάρη του 1823 - καταφεύγουν 3.700 γυναικόπαιδα για να σωθούν, που το υπερασπίζουν 150 πολεμιστές.

Ο Χασάν Πασάς το πολιορκεί και η πολιορκία διαρκεί. Οι πολιορκημένοι πεθαίνουν από την πείνα και τη δίψα. Ο Χασάν Πασάς τους υπόσχεται να φύγουν και να μην πειράξει κανένα. Αλλά μόλις βγαίνουν ο Πασάς παρασπονδεί. Σφάζει τους πολεμιστές. Καταπατεί με το ιππικό του τους γέροντες και τους αρρώστους.

Καίει τους ιερείς και στέλνει τους νέους και τα παιδιά να πουληθούν στα σκλαβοπάζαρα της Αιγύπτου.

Ο Θεός τον τιμωρεί για την άτιμη πράξη του και γυρίζοντας πέφτει στο δρόμο από το άλογό του και σκοτώνεται.

Ο Αιγύπτιος Πασάς στέλνει τότε στην Κρήτη τον Χουσεΐν-Μπέη με νέες δυνάμεις και φτάνει στο Ηράκλειο στις 15 του Ιούνη 1823. Αμέσως με 12.000 τέλεια εξοπλισμένο και γυμνασμένο ταχτικό στρατό ξεκινά. Στην Aγία Βαρβάρα Μονοφατσίου όμως 3000 επαναστάτες από τη Μεσαρά τον κτυπούν και τον αναγκάζουν να γυρίσει πίσω. Δεν σταματά όμως. Προχωρεί από τη βορεινή πλευρά του νησιού καταστρέφοντας τα χωριά του Μυλοποτάμου.

360 γυναικόπαιδα που δεν πρόλαβαν να φύγουν κλείνονται στο σπήλαιο του Μελιδονίου. Ο Χουσεΐν - Μπέης το πολιορκεί και η πολιορκία κρατεί 3 μήνες. Τότε ο Σουχεΐν - Μπέης τους προτείνει να φύγουν με όλες τις τιμές, αλλά οι πολιορκούμενοι θυμούνται το δράμα της Μιλάτου και αρνούνται. Και ο Χουσεΐν δίδει την πιο απάνθρωπη διαταγή. Σκάβει και τρυπά από πάνω το Σπήλαιο και ρίχνει μέσα αναμμένα σακιά με λάδι, ακαθαρσίες και διάφορες άλλες εύφλεκτες ύλες και οι ηρωικοί υπερασπιστές του πεθαίνουν όλοι από ασφυξία.

Και ο Χουσεΐν προχωρεί καταστρέφοντας και ερημώνοντας τα πάντα. Οι επαναστάτες ζητούν βοήθεια από την Ελληνική Κυβέρνηση, αλλά δυστυχώς δεν παίρνουν. Και οι Επαναστάτες άλλοι καταφεύγουν στα βουνά για να συνεχίζουν τον κλεφτοπόλεμο εναντίον των τυράννων και άλλοι γύρω στους 2000 πηγαίνουν στην Πελοπόννησο, όπου πολεμούν μαζί με τους άλλους Έλληνες για την απελευθέρωση της πατρίδας μας.

Και η Ελλάδα νίκησε, λυτρώθηκε, λευτερώθηκε, αλλά η Κρήτη μένει σκλάβα στο φοβερό κατακτητή.

Οι Κρητικοί όμως δεν απογοητεύονται. Επαναστατούν το 1835, το 1841, το 1858 και το 1866. Στις επαναστατικές σημαίες που είναι όμοιες με τη σημαία της Ελεύθερης Ελλάδας είναι κεντημένες οι λέξεις “Ένωση ή Θάνατος”. Σε διάφορα μέρη του επαναστατημένου νησιού ιδρύονται Επαναστατικά Κέντρα.

Ένα τέτοιο υπάρχει και στη Μονή του Αρκαδίου. Ο Ηγούμενος της Μονής Γαβριήλ διευθύνει τον αγώνα στην περιοχή του Ρεθύμνου. Ο Τούρκος στρατηγός Μουσταφάς Πασάς καλεί τον Ηγούμενο να διώξει την Επαναστατική Επιτροπή από το Μοναστήρι, γιατί θα το καταστρέψει συθέμελα. Αλλά ο Ηγούμενος Γαβριήλ σαν άλλος Λεωνίδας του απαντά: “Άδικα ξοδεύεις το μελάνι σου πασά. Όρκος μας και σύνθημά μας είναι η Ένωση με τη μητέρα Ελλάδα ή ο θάνατος”.

Στις 6 του Νοέμβρη 1866 ο Μουσταφάς Πασάς περικυκλώνει το Μοναστήρι με 22.000 στρατό και το πολιορκεί. Μέσα βρίσκονται 657 γυναικόπαιδα και 286 πολεμιστές από τους οποίους οι 200 είναι μοναχοί.

Ο Μουσταφάς τοποθετεί τα κανόνια του κι αρχίζει να κανιοβολεί το Μοναστήρι. Επιχειρεί πολλές εφόδους, αλλά αποκρούεται από τις σφαίρες των πολιορκημένων. Κάνει και πάλι πρόταση παράδοσης του Μοναστηριού και υπόσχεται να μην πειράξει κανένα. Αλλά η απάντηση είναι η ίδια: “Μη χάνεις άδικα τα λόγια σου. Ένωση ή θάνατος”.

Τη δεύτερη μέρα νέος κανονιοβολισμός και νέες επιθέσεις, αλλά το μοναστήρι στέκει άπαρτο.

Χαράματα της τρίτης μέρας 8 Νοεμβρίου 1866 κτυπούν οι καμπάνες και η Εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου και της Αγίας Ελένης γεμίζει από γυναικόπαιδα. Οι πολεμιστές άγρυπνοι στις θέσεις τους. Ο Ηγούμενος τελεί την τελευταία Θεία Λειτουργία και όλοι κοινωνούν των Αχράντων Μυστηρίων.

Το μεσημέρι ο Μουσταφάς Πασάς φέρνει από το Ρέθυμνο το μεγάλο κανόνι και το τοποθετεί απέναντι στην πύλη του Μοναστηριού. Κτυπά τα τείχη που αρχίζουν να γκρεμίζονται. Οι Τούρκοι ορμούν ακράτητοι στην αυλή. Σωπαίνουν τα τουφέκια και μιλούν τα γιαταγάνια. Το αίμα τρέχει σαν ποτάμι και τα πτώματα των σκοτωμένων γίνονται σωροί. Οι Τούρκοι εισορμούν. Ο Ηγούμενος Γαβριήλ σαν άλλος Κωνσταντίνος στην πύλη του Ρωμανού, κτυπά και κτυπιέται και πέφτει νεκρός. Την ίδια όμως στιγμή, ένας τρομερός κρότος ακούεται και το Μοναστήρι σκεπάστηκε από καπνό, φωτιά και καταστροφή. Ο ήρωας Γιαμπουδάκης είχε βάλει φωτιά στη μπαρουταποθήκη και το θρυλικό Αρκάδι θάφτηκε κάτω από τα ερείπια της Μεγάλης Θυσίας του. Οι υπερασπιστές του, αφού δεν μπόρεσαν να κερδίσουν τη νίκη με τη ρομφαία του πολεμιστή, την κέρδισαν με τη θυσία του μάρτυρα.

Και το Αρκάδι πέρασε στην Αθανασία και πήρε τη θέση του δίπλα στις Θερμοπύλες, στην πύλη του Ρωμανού, στο Κούγκι και στο Μεσολόγγι. Ακολουθούν οι Επαναστάσεις του 1878, 1889 και τελευταία του 1897 και ο ήλιος της λευτεριάς αρχίζει να ανατέλλει και τα χιόνια από τα φτερά του καθημαγμένου κρητικού αετού αρχίζουν να λιώνουν.

Οι μεγάλες Ευρωπαϊκές Δυνάμεις ανακηρύσσουν την Κρήτη Ηγεμονία, αλλά η Ένωση έρχεται και η Κρήτη ξαναγυρίζει στην αγκαλιά της Μητέρας Ελλάδας με το ματωμένο κεφάλι ψηλά, με τη μητρική γλώσσα ακέραια, με την εθνική συνείδηση καθαρή και περήφανη και η Ελλάδα αναφωνεί:

“Μεριάστε Κάστρα και βουνά και πολιτείες και χώρες και σεις νίκες λευκόφτερες και νίκες λευκοφόρες ανοίξτε δρόμο διάπλατα για να περάσει η Κρήτη!”.

* Ο Μανόλης Δοριάκης είναι συνταξιούχος εκπαιδευτικός

ΕΛΠΙΖΩ Η ΕΦΗΜ.ΠΑΤΡΙΣ ΝΑ ΜΗ ΕΧΕΙ ΑΝΤΙΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ ΤΗΣ ΟΥΤΕ ΕΠΙΣΗΣ Ο ΕΚΛΕΚΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΜΑΝΩΛΗΣ ΔΟΡΙΑΚΗΣ

Εκτύπωση |  mail |  Π